Uzależnienia · redukcja szkód
Chemseks: rozmowa bez oceniania
Chemseks to celowe używanie określonych substancji psychoaktywnych przed seksem lub w jego trakcie, najczęściej przez mężczyzn mających seks z mężczyznami (MSM). Ocena odstrasza od szukania pomocy, a rzetelna rozmowa ją ułatwia. Dlatego ten tekst opisuje zjawisko, zamiast je osądzać.
Masz objawy zakażenia? Kliknij
Jeśli masz objawy typowe dla zakażeń przenoszonych drogą płciową, np. wydzielinę z cewki moczowej lub odbytu, pieczenie przy oddawaniu moczu albo ból odbytu, szukaj lekarza specjalisty (dermatologa-wenerologa lub lekarza chorób zakaźnych). Przy takich objawach wytyczne zalecają pobranie materiału do badań i włączenie leczenia jeszcze tego samego dnia, bez czekania na wyniki; po ich otrzymaniu lekarz ewentualnie koryguje leczenie (Workowski i in., 2021; Horner i in., 2016; de Vries i in., 2021). Nie dotyczy to wszystkich zakażeń: np. HIV i kiłę zwykle najpierw się diagnozuje. Z relacji pacjentów wynika, że lekarze chorób zakaźnych częściej działają w ten sposób, a w innych gabinetach pacjent bywa odsyłany na badania i czeka na leczenie mimo silnych dolegliwości, choć na razie brakuje na to danych z badań. Pytaj wprost, czy lekarz rozpocznie leczenie przed wynikami.
Więcej: broszury Krajowego Centrum ds. AIDS o zakażeniach przenoszonych drogą płciową.
Impuls
Historia z życia i głosy osób, które to przeżyły
Piątek wieczór, tydzień był ciężki. Impreza ze znajomymi, alkohol. Na telefonie aplikacja, wiadomość z diamencikiem i adres. Na miejscu kilka osób, muzyka, poczucie, że wreszcie można przestać się pilnować. Na początku nieśmiało, później substancja zaczyna działać i zaczyna się zabawa. Impreza trwa do niedzieli. We wtorek przychodzi zjazd, wyrzuty sumienia, a z nimi pytanie: „czy to jeszcze byłem ja?”.
Ta scena nie opisuje jednej osoby. Jest złożona z motywów, które powtarzają się w wywiadach z polskimi użytkownikami.
Głosy użytkowników: co mówią sami mężczyźni
Cytaty poniżej to dosłowne wypowiedzi polskich użytkowników z badania jakościowego w projekcie Chemsex Polska (Brodzikowska i Walendzik-Ostrowska, rozdz. 4 w: Rosińska i Zakrzewska, red., 2022, s. 75–94). Autorki zaznaczają, że kursywa w raporcie to „oryginalne wypowiedzi badanych”, a skróty nie zmieniają ich sensu.
Kto mówi. Były cztery wywiady grupowe z 21 mężczyznami w wieku 27–64 lat (Warszawa, maj–czerwiec 2019; Fetish Camp w Skowronkach, czerwiec 2019). Było też 7 wywiadów indywidualnych w Krakowie z mężczyznami w wieku 23–45 lat (październik 2019). Wszyscy w ciągu roku używali do seksu katynonów, GHB/GBL, ketaminy lub metamfetaminy. Badanie zatwierdziła komisja bioetyczna, a uczestnicy są anonimowi. Rozmowy odbyły się w 2019 r., przed pandemią i przed upowszechnieniem 3-CMC. Część uczestników zrekrutowano na Fetish Campie, a 16 z 21 osób z grup fokusowych miało za sobą co najmniej 3 lata chemseksu (s. 78), więc ich głosy nie opisują wszystkich użytkowników.
Czym jest chemseks dla nich
„chemseks jest formą ucieczki, formą odreagowania.” (s. 76)
„To właśnie te spotkania, te imprezy, są jakąś ucieczką od czegoś (…) narkotyki powodują to, że jakby każdy jest trochę w swoim świecie, ale też trochę we wspólnym. Ludzie się zaczynają przed sobą otwierać i daje to takie fałszywe poczucie właśnie tej wspólnoty.” (s. 76)
„sam problem chemseksu został rozpędzony przez dwie rzeczy, przez dostępność mefedronu i przez dostępność aplikacji.” (s. 78)
Stres mniejszościowy i potrzeba bezpieczeństwa
„(…) gdyby w obecnej rzeczywistości w Polsce (…) otwierać tego cholernego Facebooka na przykład i czyta wiadomości (…) leci tam (…) w naszym kierunku kupa gówna po prostu z przekazów medialnych (…) to jest też stres mniejszościowy. To jest jak gdyby tworzenie (…) jakiejś takiej bezpiecznej przystani.” (s. 78)
„Brak pewności siebie, ta samotność, to są czynniki, które uważam, że bardzo sprzyjają.” (s. 83)
„(…) nie uważam, że zaczyna się od Internetu, zaczyna się od głowy, od takiej chęci odreagowywania czegoś, jakiegoś innego problemu, który siedzi gdzieś zupełnie indziej.” (s. 82)
Zyski, które widzą
„Podnosi pewność siebie. Seksualną też. Nikt się niczego nie krępuje.” (s. 85)
„Dodaje ci odwagi. Adrenalina też. Rozładowanie stresu. Ucieczka od poczucia wstydu.” (s. 85)
Szkody, które widzą
„Ja zawsze miałem takie zjazdy, taką depresję później, zero chęci do życia, myśli samobójcze.” (s. 88)
„Ja byłem np. na takiej imprezie, gdzie jedna osoba zmarła.” (s. 87)
„(…) miałem zawsze wyrzuty sumienia, że nawet gdzieś, gdzie było super (…) ja czułem, że to nie byłem ja (…) te wszystkie emocje i te doznania w trakcie, to była zasługa narkotyków.” (s. 88)
„(…) kiedy osoba idzie w ciąg trzydniowy, a rodzice nie wiedzą, co się dzieje i dzwonią po znajomych i te relacje rodzinne się zapadają.” (s. 89)
Oddolna redukcja szkód
„Jak się brało narkotyki, to zapisywało się na karteczce, żeby było wiadomo o której można znowu brać.” (s. 81)
„U mnie w domu ja wprowadziłem zakaz używania tego [GHB], bo miałem takie przypadki, że ktoś zasypiał (…) na 3 godziny i potem nie wiadomo było co robić z nim.” (s. 81)
Szukanie pomocy
„Ja nigdy nie wiedziałem, że są anonimowi narkomani, że są mityngi, nie miałem pojęcia, że coś takiego istnieje.” (s. 90)
„To jest jak rozmawianie o chorobach, taki nieproszony temat.” (s. 90)
„Tak, żeby terapeuta wiedział, o co nam chodzi. (…) Żeby poczuć się bezpiecznie, żeby nie było problemu wstydu, bo samemu jest czasami ciężko o tym mówić.” (s. 92)
Ponad połowa wypowiedzi o szukaniu pomocy dotyczyła złych doświadczeń. Badani mówili o problemach z ujawnieniem orientacji w grupie terapeutycznej i o specjalistach, którzy nie znali zjawiska (s. 96).
Nauka
Co mówią badania: dane, przyczyny i ryzyka
Czym jest chemseks i dlaczego bez oceniania
Chemseks jest szczególnym rodzajem szerszego zjawiska: używania substancji w celach seksualnych (ang. sexualized drug use, SDU). SDU dotyczy osób o każdej orientacji i obejmuje m.in. alkohol, konopie, MDMA czy kokainę. Chemseks ma swoje cechy: zamiar seksualny, długie sesje (od godzin do dni), umawianie się przez aplikacje randkowe z geolokalizacją i osadzenie w kulturze gejowskiej (Brodzikowska i Jezierski, 2025).
Wiemy Termin spopularyzował David Stuart, pracownik londyńskiej kliniki 56 Dean Street, a w nauce utrwaliło go brytyjskie badanie The Chemsex Study (Bourne i in., 2014, 2015). Wskazało ono trzy główne substancje: metamfetaminę, GHB/GBL i katynony syntetyczne, np. mefedron.
Skala zjawiska: co mówią dane
Badania sugerują Chemseks praktykuje mniejszość MSM, ale nie margines: w Polsce może to być kilkadziesiąt tysięcy osób, a problemowo – kilka do kilkunastu tysięcy.
| Badanie | Zasięg | Wynik |
|---|---|---|
| Georgiadis i in., 2025, Drug and Alcohol Dependence (metaanaliza 238 badań, 380 505 osób) | świat | chemseks: 22% MSM (95% CI 19–25%); szerzej SDU: 25% (23–28%) |
| Coronado-Muñoz i in., 2024, Journal of Clinical Medicine (przegląd systematyczny, 2018–2023) | Europa | ok. 16% MSM (11–21%); we wszystkich pracach: mefedron, GHB/GBL, metamfetamina |
| EMIS 2017, oprac. Muskała i Pawlęga, 2019 | Polska | 7,4% MSM użyło stymulantów podczas seksu w ciągu 12 miesięcy, czyli ok. 23–69 tys. osób; używanie problemowe: ok. 5–14 tys. |
Dlaczego liczby się różnią? Badania mierzą różne rzeczy: chemseks albo szerzej SDU, w ciągu 4 tygodni albo 12 miesięcy, w różnych krajach i w próbach rekrutowanych głównie przez aplikacje. Nawet te same dane EMIS 2017 dla Polski dają 7,4% (Muskała i Pawlęga) albo 10% (raport Chemsex Polska), zależnie od przyjętej definicji i grupy odniesienia. Dlatego liczby warto porównywać tylko w obrębie jednego badania.
W Polsce najczęściej używa się katynonów syntetycznych (np. mefedronu, 3-CMC i 4-CMC) oraz GHB/GBL (Brodzikowska i Jezierski, 2025). Największym krajowym projektem jest Chemsex Polska – ogólnopolskie badanie dotyczące zjawiska ChemSex w populacji MSM (NIZP PZH – PIB, finansowanie: Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, partnerzy: Pracownia Badań Soma i Stowarzyszenie Bears of Poland).
Raport z tego projektu (Rosińska i Zakrzewska, red., 2022) daje dwa obrazy: rzadkie zjawisko w całej populacji MSM i duże obciążenie zdrowotne wśród samych użytkowników.
| Wskaźnik | Wynik | Próba |
|---|---|---|
| Seks po stymulantach kiedykolwiek | 12% | 4025 MSM z Polski w EMIS 2017 (rozdz. 3) |
| …w ostatnich 12 miesiącach | 10% | jw. |
| …w ostatnim miesiącu | 5% (Polska wśród krajów o niższym poziomie, obok Niemiec i Austrii) | jw. |
| Mefedron podczas ostatniego chemseksu | ponad 70% | 251 użytkowników z 5 miast, średnia wieku 34,6 roku (rozdz. 6) |
| Iniekcja podczas ostatniego chemseksu | prawie co 10. osoba, często ze wspólnym sprzętem | jw. |
| Reaktywny szybki test: HIV / kiła / HCV | 39,5% / 32,9% / 8,3% | jw. |
| Używanie problemowe | ok. 1/3 badanych | jw. |
Badania sugerują Chemseks występuje we wszystkich województwach, grupach wieku i typach związków, częściej wśród 30- i 40-latków i w większych miastach (rozdz. 3, s. 67). Autorzy nazywają go zjawiskiem „rzadkim, ale egalitarnym”. Większość użytkowników nie widzi potrzeby pomocy, a część nie wie, gdzie jej szukać (s. 137).
Na co uważać przy tych danych
Tutaj musimy się zatrzymać z uwagi na pewne wątpliwości co do rzetelności stwierdzenia, w których autorzy określili przedział wiekowy mężczyzn uprawiających chemsex. Badacze – zarówno psychoterapeuci, jak i psycholodzy – starają się w jakikolwiek sposób określić pewne ramy tego zjawiska. Tutaj powinna nasunąć się refleksja. Istotnie nie dysponujemy odpowiednią liczbą badań i rzetelną wielkością próby osób badanych, aby móc wysunąć pewne wnioski. Prawdą jest natomiast, że zjawisko zachodzi liczbowo podobnie często wśród osób w wieku 20–29 lat (137 osób wobec 165 wśród 30-latków), choć odsetek jest tam niższy: 9% wobec 13% (Rosińska i Zakrzewska, red., 2022, s. 47–48). Co więcej, kontakt z chemseksem zgłaszają już nastolatkowie: w grupie 15–19 lat było to 3% (9 z 291 osób; s. 48). Hipoteza W aplikacjach randkowych możemy często spotkać się z zakłamaniem wieku posiadacza profilu. Tak wynika z doświadczeń osób korzystających z aplikacji, choć nie ma na to jeszcze danych z badań.
Jaka to była próba
- 4025 respondentów mieszkających w Polsce. To ankieta internetowa, a rekrutacja odbywała się głównie przez portale i aplikacje randkowe.
- Pytanie o wiek dotyczyło osób aktywnych seksualnie w ostatnim roku: 3703 osoby.
- Chemseks w ostatnich 12 miesiącach zgłosiło 371 osób (ok. 10%).
Brak reprezentatywności
To nie jest losowa próba wszystkich MSM w Polsce, tylko osoby korzystające z aplikacji, które same zgłosiły się do ankiety.
- Wiek danych. Pochodzą z 2017 r., a EMIS-2024 nie opublikował jeszcze rozkładu według wieku dla Polski.
- Małe podgrupy. Na przykład 40-latków w chemseksie było tylko 52, więc różnice między grupami wieku trzeba traktować ostrożnie.
Rozkład według wieku (s. 47–48):
| Wiek | Respondenci | Z tego chemseks w ostatnich 12 miesiącach | Odsetek |
|---|---|---|---|
| 20–29 lat | 1500 | 137 | 9% |
| 30–39 lat | 1299 | 165 | 13% |
| 40–49 lat | 457 | 52 | 11% |
Zjawisko występuje zarówno wśród singli, jak i wśród osób pozostających w stałych relacjach partnerskich.
Próba EMIS 2017, 3699 respondentów z Polski:
| Status związku | Respondenci | Chemseks w ostatnich 12 miesiącach |
|---|---|---|
| Singiel | 1977 | 11% |
| Stały partner | 1390 | 8% |
| „Nie jestem pewien / to skomplikowane” | 332 | 11% |
Zakażenia i chemseks w Polsce: dwa osobne trendy
Wiemy Zakażenia przenoszone drogą płciową rosną w Polsce szybciej niż odsetek osób w chemseksie. Od 2020 do 2024 r. zgłoszeń kiły przybyło z 703 do 3258, a nowych zakażeń HIV z 840 do 2257. Odsetek polskich MSM w chemseksie wzrósł w tym czasie umiarkowanie: z 5% w 2017 r. do 6,5% w 2024 r.
Źródła: NIZP PZH-PIB, „Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce” 2014–2024 (kiła A51–A53, rzeżączka A54) i roczne informacje o HIV/AIDS 2014–2024; EMIS-2017 (Rosińska i Zakrzewska, red., 2022, s. 66–67); 1. raport społeczności EMIS-2024 (2025). Pytania w EMIS-2017 i EMIS-2024 różnią się sformułowaniem – porównanie orientacyjne.
Jak czytać wykres
- Zestawienie to nie dowód przyczyny. Wzrost zakażeń dotyczy też osób heteroseksualnych i kobiet. Część wzrostu wynika z większej liczby badań. W 2024 r. aż w 73,2% nowych rozpoznań HIV nie podano drogi zakażenia, więc nie da się policzyć, ile ma związek z chemseksem.
- Rok 2020 to spadek pozorny. W pandemii testowano mniej, a w kolejnych latach nadrabiano zaległości.
- Lata 2022–2023 obejmują więcej rejestracji osób spoza Polski, co zbiega się z napływem uchodźców z Ukrainy. W 2022 r. 638 z 2384 nowych rejestracji HIV dotyczyło osób innej narodowości, a w 2024 r. 223 przypadki rozpoznano jeszcze w 2023 r. Rekord padł w 2023 r.: 2879 zakażeń HIV.
- Dane o chemseksie to tylko dwa punkty. EMIS-2024 rekrutował silniej przez aplikacje randkowe i inaczej sformułował pytanie. Trend jest więc wzrostowy, ale ostrożny.
Co jeszcze pokazują najnowsze dane
- Polska na tle Europy (EMIS-2024, 50 330 respondentów). Najwyższe odsetki chemseksu w ostatnich 4 tygodniach miały Holandia i Hiszpania (po 12%) oraz Belgia (10%). Wśród osób żyjących z HIV było to 15%, wśród stosujących PrEP 12%, a wśród niestosujących leków antyretrowirusowych 2%.
- Europa (ECDC, dane za 2024 r., komunikat z 21 maja 2026). Zgłoszono 106 331 przypadków rzeżączki (o 303% więcej niż w 2015 r.), 45 577 przypadków kiły (ponad dwa razy więcej niż w 2015 r.) i 213 443 przypadki chlamydiozy. Najmocniej i najdłużej rośnie u MSM (ECDC).
- Kiła wrodzona w Polsce. 5 przypadków w 2024 r., wobec 3 w 2023 r.
- Włochy, klinika chorób przenoszonych drogą płciową. Odsetek MSM w chemseksie wzrósł z 5,1% (2018) do 19,0% (2024–2025) w dwóch próbach po ok. 350 osób (Donà i in., 2026, International Journal of STD & AIDS; dane z abstraktu, pełny tekst niedostępny).
- Osoby transpłciowe i niebinarne (EMIS-2024). Wśród grup transpłciowych najwyższy odsetek chemseksu miały kobiety transpłciowe, a najniższy mężczyźni transpłciowi. Wszystkie grupy transpłciowe zgłaszały wyraźnie więcej depresji i lęku niż mężczyźni cispłciowi. Ten tekst skupia się na MSM, ale pomoc powinna obejmować również te osoby.
Uwaga do danych PZH: liczby z biuletynów bywają korygowane w kolejnym roku, np. kiła w 2023 r.: 2986 w pierwszym wydaniu, 2980 po korekcie. Na wykresie są wartości najnowsze. Danych za cały 2025 r. PZH jeszcze nie opublikował.
Czego nie pokazują statystyki
Hipoteza Musimy pamiętać, że część rejestrowanych zakażeń może być związana z tzw. szeroko rozumianą seksturystyką. To moja hipoteza: PZH nie zbiera takich danych, a w 73,2% rozpoznań HIV z 2024 r. nie wskazano drogi zakażenia.
Inne badania jakościowe
Kolejne relacje pochodzą z recenzowanych badań zagranicznych i polskich.
| Co mówią badani | Źródło | Kto został zbadany |
|---|---|---|
| Substancje wzmacniają to, co w seksie najbardziej cenią: intensywność, długość, poczucie bliskości; ułatwiają też przełamanie zahamowań. | Weatherburn i in., 2017, Sexually Transmitted Infections 93(3) | 30 gejów z południowego Londynu, wywiady półstrukturyzowane |
| Część mężczyzn uważa, że chemseks „niepostrzeżenie” skłonił ich do ryzyka; inni trzymają się własnych, sztywnych zasad bezpieczniejszego seksu. | Bourne i in., 2015, Sexually Transmitted Infections 91(8) | 30 mężczyzn w wieku 21–53 lat, Londyn |
| Badani opisują własne, oddolne sposoby ograniczania szkód i luki w wiedzy, np. o dawkowaniu GHB/GBL. | Bourne i in., 2015, International Journal of Drug Policy | ten sam projekt, Londyn |
| Chemseks splata się z biografią: odkrywaniem homoseksualności, przeprowadzką do dużego miasta, stylem życia; badani mówią o poczuciu sprawstwa i kontroli – albo jego utracie – i o nie zawsze uświadamianych konsekwencjach. | Dyr i Lalak, 2024, Resocjalizacja Polska 27 | 5 polskich MSM, wywiady narracyjne |
| Polscy MSM w grupach fokusowych mówią o motywach, ryzyku i potrzebach wsparcia. | Badanie KANTAR Polska dla Fundacji Edukacji Społecznej, 2019 | 69 MSM, 6 grup fokusowych |
| Doświadczenie chemseksu układa się w cztery wątki: czym jest chemseks, jego kontekst, samo przeżycie, szkody i wychodzenie z chemseksu. | Mundy i in., 2025, Frontiers in Public Health (synteza 43 badań jakościowych) | przegląd systematyczny |
Streszczenia w tabeli opierają się na abstraktach i opisach badań. Dosłowne cytaty wyżej pochodzą z pełnego tekstu raportu Chemsex Polska.
Dlaczego? Przyjemność, wstyd i stres mniejszościowy
Badania sugerują Chemseks rzadko ma jedną przyczynę. Badania wskazują dwie warstwy: dążenie do przyjemności i bliskości oraz radzenie sobie z trudnymi emocjami.
- Przyjemność i pewność siebie. Badani mówią o intensywniejszym, dłuższym seksie, większej odwadze i łatwiejszym seksie receptywnym (Weatherburn i in., 2017).
- Stres mniejszościowy. To model I. Meyera, na którym opierają się wytyczne APA z 2021 r. Osoby nieheteroseksualne poza zwykłymi stresorami doświadczają uprzedzeń, ukrywania się i zinternalizowanej homofobii. Hipoteza Chemseks może być sposobem radzenia sobie z tym napięciem i ze wstydem wokół seksualności.
- Potrójna stygmatyzacja. MSM w chemseksie bywają piętnowani jako osoby nieheteronormatywne, jako używające narkotyków i często jako żyjące z HIV (Brodzikowska i Jezierski, 2025).
- Trauma i samotność. U osób używających problemowo częste są traumy, także relacyjne (Dora i Dobroczyński, 2023), oraz zaburzenia adaptacyjne (Robinson i in., 2025). Niższe poczucie przynależności do społeczności LGBTQ+ wiązało się z bardziej problemowym chemseksem (Demant i in., 2025).
- Aplikacje. Aplikacje z geolokalizacją skracają drogę do partnera i substancji. Psychiatra Michał Lew-Starowicz łączy to z impulsywnością kontaktów (OKO.press).
Badania sugerują Nie ma jednego „profilu” użytkownika. Polskie badanie Kałużnego i Kowalczyka (2022, European Psychiatry) nie znalazło wyraźnych czynników ryzyka w stylu przywiązania ani sposobach radzenia sobie ze stresem (DOAJ). To argument przeciw stereotypom.
Ryzyka: bez straszenia, ale konkretnie
Wiemy Najpoważniejsze ryzyka to przedawkowanie (zwłaszcza GHB/GBL i łączenie substancji), zakażenia przenoszone drogą płciową i obciążenie psychiki. W Wielkiej Brytanii większość zgonów związanych z chemseksem w latach 2017–2022 dotyczyła osób łączących różne środki (Tyler i in., 2025).
M. Pawlęga (2022) dzieli szkody na cztery grupy:
| Rodzaj szkody | Przykłady |
|---|---|
| Fizyczne | przedawkowanie, zakażenia (STI, HIV, HCV), wyczerpanie organizmu |
| Psychologiczne | utrata kontroli, uzależnienie, epizody psychotyczne, luki w pamięci, depresja, lęk, napady paniki i agresji, trudność w seksie „na trzeźwo”, przemoc seksualna, zaburzenia erekcji |
| Społeczne | napięcia w rodzinie, wśród przyjaciół, w pracy |
| Ekonomiczne | utrata pieniędzy, czasu, pracy |
Inne wyniki z ostatnich lat:
- W Hiszpanii mężczyźni w chemseksie najczęściej szukali pomocy z powodu objawów przedawkowania, STI i traumy. Przyjmowanie iniekcyjne (tzw. slamming) wyraźnie zwiększało potrzebę pomocy (Gonzalez-Recio i in., 2025).
- Użytkownicy mają wyższy dyskomfort psychiczny, niższą samoocenę seksualną i mniejszą satysfakcję z życia seksualnego (Demant i in., 2025).
- Kowalczyk i Stola (2023, European Psychiatry) opisali dysfunkcje seksualne u użytkowników chemseksu, obszar dotąd słabo zbadany u MSM (Cambridge).
Wodnik
Co możesz zrobić: redukcja szkód krok po kroku
Redukcja szkód i pomoc
Badania sugerują Redukcja szkód pomaga i nie zwiększa używania; część z nich to jednak małe badania bez grupy kontrolnej. Programy bez wymogu abstynencji zatrzymują uczestników i ograniczają przedawkowania:
| Program / badanie | Wynik |
|---|---|
| Party Keepers, Izrael (Zucker i in., 2022) | sytuacje awaryjne po przedawkowaniu: z 40,4% do 3,8% (spadek o 90,6%); badanie bez grupy kontrolnej |
| AURAH2, Wielka Brytania (Sewell i in., 2019) | spontaniczny spadek chemseksu o 65% w ciągu 3 lat przy dostępie do usług; badanie obserwacyjne, nie dowodzi, że spadek wynika z usług |
| Tajwan (Hung i in., 2023) | zintegrowane usługi zdrowia psychicznego: 4 razy większa szansa na zamiar ograniczenia chemseksu |
| RCT, Hongkong (Choi i in., 2023) | 87% uczestników w programie po 3 miesiącach |
| Beyond-66, Malezja (Thain i in., 2024) | 76% uczestników zostało w programie |
Źródło zestawienia: Brodzikowska i Jezierski, 2025.
Podręcznik A. Pouliosa Redukcja szkód w kontekście chemseksu (AIDS Action Europe; tłum. M. Pawlęga i M. Muskała, Stowarzyszenie Lambda Warszawa) dzieli wskazówki na trzy etapy:
- Przed: ustal „na trzeźwo” granice, ilość i czas przyjmowania. Udostępnij lokalizację zaufanej osobie. Rozważ PrEP, szczepienia (WZW A i B, HPV, mpox). Zapytaj lekarza także o DoxyPEP, czyli doksycyklinę przyjmowaną po seksie. CDC (2024) zaleca ją mężczyznom mającym seks z mężczyznami i kobietom transpłciowym, którzy w ostatnim roku mieli bakteryjną infekcję przenoszoną drogą płciową. ECDC jest ostrożniejsze: decyzja ma zapadać indywidualnie, głównie z myślą o kiłe, bo przy rzeżączce wiele szczepów jest odpornych na tetracykliny. DoxyPEP nie chroni przed HIV, a jej schemat ustala lekarz. Przy leczeniu HIV sprawdź interakcje leków ARV z substancjami.
- W trakcie: rób przerwy, pij wodę, jedz. GHB/GBL odmierzaj dokładnie, zapisuj godzinę dawki i nie łącz z alkoholem. Nie dziel się sprzętem do wciągania ani iniekcji. Znaj zasady pierwszej pomocy, a przy utracie przytomności dzwoń pod 112.
- Po: odpocznij, zadbaj o sen i jedzenie. Sprawdź, czy trzymałeś się planu. Powtarzające się odstępstwa to sygnał, żeby poszukać wsparcia.
Prawo a szukanie pomocy. W Polsce karalne jest samo posiadanie substancji kontrolowanych, także w niewielkiej ilości na własny użytek (art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii). Przy nieznacznej ilości prokurator może umorzyć postępowanie (art. 62a). Strach przed konsekwencjami prawnymi sprawia, że ludzie zwlekają z wezwaniem pomocy. Ratownicy i lekarze udzielają pomocy niezależnie od tego, co ktoś przyjął, i obowiązuje ich tajemnica zawodowa. Przy utracie przytomności zawsze dzwoń pod 112.
Czego chcą sami użytkownicy. W grupach fokusowych najczęściej wskazywano redukcję szkód i edukację, potem terapię nastawioną na chemseks. Badani chcieli informacji w aplikacjach randkowych i w internecie, materiałów w PKD, refundowanego PrEP i telefonu interwencyjnego. Najważniejsze cechy placówki to niski próg, anonimowość i prowadzenie przez społeczność gejowską (Rosińska i Zakrzewska, red., 2022, s. 91–94, 137).
Co mówią specjaliści. A. Stola przeprowadziła wywiady z 8 specjalistami z co najmniej dwuletnim doświadczeniem w pracy z chemseksem: psychologami, psychiatrą, seksuologami klinicznymi i terapeutami uzależnień (rozdz. 5). Wnioski:
- Liczba pacjentów szukających terapii z powodu chemseksu wyraźnie wzrosła, a wiedza o pracy z nimi wciąż nie jest powszechna.
- Chemseksu nie ma w programach szkoleń terapeutów uzależnień.
- Pacjenci potrzebują często wieloetapowej terapii i zespołu specjalistów różnych dziedzin.
- Terapeuta ma być otwarty, akceptujący i zorientowany w nieheteronormatywności, STI i skutkach życia z HIV (s. 107–108).
Co z tego wynika dla terapii chemseksu:
- Abstynencja nie jako warunek wejścia. Wymaganie jej na starcie zamyka drzwi wielu osobom i może być kolejnym doświadczeniem odrzucenia. Terapia redukcji szkód A. Tatarsky’ego (2007) traktuje abstynencję jako jeden z możliwych celów, a nie miarę sukcesu (Brodzikowska i Jezierski, 2025).
- „Zasługuję na troskę”. Akceptacja klienta tam, gdzie jest, wzmacnia samoopiekę i poczucie sprawczości.
- Praca na przyczynach. Trauma, przywiązanie, relacje i edukacja seksualna; pomocne bywają m.in. protokoły EMDR (Popky, DeTUR) i Feeling-State Theory (Miller).
- Pytaj wprost i bez oceny. Wytyczne kliniczne zalecają rzeczowe, nieoceniające pytania o substancje i seks (hivguidelines.org).
Wniosek
Podsumowanie i adresy, pod którymi znajdziesz pomoc
Podejście bez oceniania nie oznacza bagatelizowania ryzyka. Oznacza, że punktem wyjścia jest człowiek, jego cele i możliwości. Tak pracuje model redukcji szkód, który dziś jest standardem w zdrowiu publicznym.
Bourne i in. (2015) podsumowują, że chemseks nigdy nie jest mniej ryzykowny niż seks bez substancji, a czasem bywa bardziej.
Co mówią psycholodzy: PTP, APA i praktyka terapeutyczna
Ani Polskie, ani Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne nie wydało osobnego stanowiska o chemseksie. Oba wyznaczają jednak ramy pracy: orientacja nieheteroseksualna nie jest zaburzeniem, a pomoc ma być afirmatywna i wolna od stygmatyzacji.
Polskie Towarzystwo Psychologiczne (PTP) poparło stanowisko Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego: orientacja hetero-, homo- i biseksualna to prawidłowe warianty rozwoju seksualności, a sama orientacja nie może być wskazaniem do leczenia (OKO.press). PTS już w 2016 r. uznało „terapie konwersyjne” za niezgodne z wiedzą i szkodliwe. Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa PTP zobowiązuje do szacunku dla godności i autonomii klienta.
American Psychological Association (APA) przyjęło w lutym 2021 r. Guidelines for Psychological Practice With Sexual Minority Persons (streszczenie: Nakamura i in., 2022, American Psychologist 77(8), 953–962, doi:10.1037/amp0000939). Wytyczne opierają się na teorii stresu mniejszościowego i perspektywie intersekcjonalnej (APA Monitor). APA w tym samym roku przyjęło też rezolucję przeciw próbom zmiany orientacji seksualnej. W czasopiśmie APA Psychology of Sexual Orientation and Gender Diversity ukazał się m.in. przegląd o normach społecznych i używaniu substancji przez osoby nieheteroseksualne (Boyle, LaBrie i Omoto, 2020).
Gdzie szukać pomocy w Krakowie
Dane sprawdzone na stronach placówek 7 listopada 2026 r. Godziny mogą się zmienić, więc przed wizytą warto zadzwonić.
Bezpłatny, anonimowy test na HIV, kiłę i HCV, bez skierowania
Punkt Konsultacyjno-Diagnostyczny (PKD), Stowarzyszenie „Jeden Świat”
- pl. Szczepański 3, I piętro
- pon.–pt. 14:45–18:00
- obowiązuje rejestracja online
- kontakt@stowarzyszeniejedenswiat.org
PEP po ryzykownym kontakcie (najlepiej w ciągu 48 godz., najpóźniej 72 godz.)
Poradnia Nabytych Niedoborów Odporności
- ul. Śniadeckich 10, II piętro
- pon.–pt. 8:00–14:00
- tel. 12 424 89 11, 12 424 89 13
PEP poza godzinami poradni, leczenie HIV w szpitalu
Oddział Kliniczny Chorób Zakaźnych, Szpital Uniwersytecki
- ul. Jakubowskiego 2, budynek J (Prokocim)
- lekarz dyżurny pon.–pt. po 14:00, w weekendy i święta całodobowo
- tel. 12 400 20 45
Leczenie HIV (ARV)
Poradnia Nabytych Niedoborów Odporności
- ul. Śniadeckich 10
- jedyna taka poradnia w makroregionie południowo-wschodnim
PrEP (odpłatnie, prywatnie)
- m.in. Klinika Krakowska (ul. Mehoffera 6), Centrum Medyczne Arkady (ul. Szafrana 5B/27)
Terapia używania substancji, także chemseksu
Parasolowe Centrum Terapii, Stowarzyszenie Parasol
- bezpłatnie w ramach NFZ (substancje inne niż alkohol)
- ul. Rakowicka 10a
- tel. 12 430 03 18
Wsparcie psychologiczne dla osób z HIV i ich bliskich
- bezpłatnie, do 3 spotkań, w Krakowie lub online
- kontakt@stowarzyszeniejedenswiat.org
Wsparcie rówieśnicze po diagnozie HIV
Buddy Polska, Stowarzyszenie Lambda Warszawa
- cała Polska, także zdalnie
- 3 miesiące spotkań z wolontariuszem żyjącym z HIV
- odpowiedź w 48 godz.
- czesc@buddy-polska.pl
Od 5 maja 2025 r. test na HIV może zlecić też lekarz rodzinny w POZ (Profilaktyka w Małopolsce). Stowarzyszenie „Jeden Świat” prowadzi też listę psychoterapeutów przeszkolonych w tematyce HIV.
Źródła
Słowniczek pojęć i pełna bibliografia
Słowniczek
| Termin | Znaczenie |
|---|---|
| MSM | mężczyźni mający seks z mężczyznami (ang. men who have sex with men); określa zachowanie, nie tożsamość, więc obejmuje też mężczyzn, którzy nie nazywają siebie gejami ani biseksualistami |
| SDU | używanie substancji w celach seksualnych (ang. sexualized drug use), szersze niż chemseks, dotyczy osób o każdej orientacji |
| Katynony syntetyczne | stymulanty, np. mefedron, 3-CMC, 4-CMC; w Polsce najczęściej używane do chemseksu |
| GHB/GBL | substancje o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy; łatwo je przedawkować, zwłaszcza z alkoholem |
| Slamming (slam) | przyjmowanie substancji w iniekcji, dożylnie |
| STI | zakażenia przenoszone drogą płciową (ang. sexually transmitted infections), np. kiła, rzeżączka, chlamydioza, HIV |
| HIV / AIDS | HIV to wirus; AIDS to zaawansowane stadium nieleczonego zakażenia HIV |
| PrEP | profilaktyka przedekspozycyjna: leki przyjmowane przez osoby bez HIV, które chronią przed zakażeniem |
| PEP | profilaktyka poekspozycyjna: leki przyjmowane do 72 godzin po możliwym kontakcie z HIV |
| TasP / leki ARV | leczenie antyretrowirusowe; osoba z niewykrywalną wiremią nie przenosi HIV drogą płciową („leczenie jako profilaktyka”) |
| PKD | Punkty Konsultacyjno-Diagnostyczne: bezpłatne i anonimowe testy w kierunku HIV |
| EMIS | Europejskie badanie internetowe MSM (2010, 2017, 2024) |
| Redukcja szkód | podejście, które ogranicza skutki używania substancji bez wymogu abstynencji |
| Stres mniejszościowy | dodatkowy, przewlekły stres osób z grup piętnowanych: uprzedzenia, ukrywanie się, zinternalizowana homofobia |
- Brodzikowska, M., Jezierski, G. (2025). Filozofia redukcji szkód w profilaktyce i psychoterapii osób zaangażowanych w chemseks. Serwis Informacyjny UZALEŻNIENIA, 4(112), 38–42.
- Dyr, W., Lalak, D. (2024). Chemsex w doświadczeniach biograficznych MSM. Resocjalizacja Polska, 27, 171–196. PDF
- Kałużny, P., Kowalczyk, R. (2022). Attachment style, ways of coping with stress and life attitudes by MSM who are active chemsex users. European Psychiatry. DOAJ
- Kowalczyk, R. M., Stola, A. (2023). Sexual dysfunction in chemsex users – research report. European Psychiatry. Cambridge
- Rosińska, M., Zakrzewska, K. (red.) (2022). Nowe zagrożenia używania substancji psychoaktywnych – ChemSex. Opracowanie zbiorowe na podstawie wyników projektu Chemsex Polska. Warszawa: NIZP PZH – PIB. DOI: 10.32394/niph.005, ISBN 978-83-65870-62-9 (recenzja: prof. Z. Izdebski). W tym: rozdz. 3 – K. Zakrzewska (EMIS 2017); rozdz. 4 – M. Brodzikowska, A. Walendzik-Ostrowska (badanie jakościowe, cytaty); rozdz. 5 – A. Stola (perspektywa specjalistów); rozdz. 6 – M. Rosińska i in. (badanie bio-behawioralne). PZH, ResearchGate
- Muskała, M., Pawlęga, M. (2019) – analiza danych EMIS 2017 dla Polski (za: Brodzikowska i Jezierski).
- Pawlęga, M. (2022) – klasyfikacja szkód (za: Brodzikowska i Jezierski).
- Poulios, A. (2022). Redukcja szkód w kontekście chemseksu. Podręcznik szkoleniowy. AIDS Action Europe / Stowarzyszenie Lambda Warszawa.
- Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz.U. 2005 nr 179 poz. 1485 z późn. zm.), art. 62 i 62a.
- Bourne, A., Reid, D., Hickson, F., Torres Rueda, S., Weatherburn, P. (2014). The Chemsex study: drug use in sexual settings among gay and bisexual men in Lambeth, Southwark and Lewisham. Technical Report. London: Sigma Research, London School of Hygiene & Tropical Medicine.
- Bourne, A. i in. (2015). Illicit drug use in sexual settings („chemsex”) and HIV/STI transmission risk behaviour among gay men in South London. Sexually Transmitted Infections, 91(8), 564–568. BMJ
- Bourne, A. i in. (2015). „Chemsex” and harm reduction need among gay men in South London. International Journal of Drug Policy. ScienceDirect
- Coronado-Muñoz, M. i in. (2024). Sexualized Drug Use and Chemsex among MSM in Europe: A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Clinical Medicine. PubMed
- Georgiadis i in. (2025). Drug and Alcohol Dependence – metaanaliza 238 badań. PDF
- Mundy, F. i in. (2025). The complex social, cultural and psychological drivers of the „chemsex” experiences of MSM. Frontiers in Public Health. doi:10.3389/fpubh.2025.1422775. Frontiers
- Weatherburn, P. i in. (2017). Motivations and values associated with combining sex and illicit drugs („chemsex”) among gay men in South London. Sexually Transmitted Infections, 93(3), 203–206. BMJ
- Horner, P. J., Blee, K., Falk, L., van der Meijden, W., Moi, H. (2016). 2016 European guideline on the management of non-gonococcal urethritis. International Journal of STD & AIDS. doi:10.1177/0956462416648585
- de Vries, H. J. C. i in. (2021). 2021 European guideline on the management of proctitis, proctocolitis and enteritis caused by sexually transmissible pathogens. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 35, 1434–1443.
- Bachmann, L. H. i in. (2024). CDC clinical guidelines on the use of doxycycline postexposure prophylaxis for bacterial sexually transmitted infection prevention, United States, 2024. MMWR Recommendations and Reports, 73(2).
- ECDC. Doxycycline prophylaxis of bacterial STIs in the EU/EEA – public health considerations. ECDC
- Workowski, K. A., Bachmann, L. H., Chan, P. A. i in. (2021). Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines, 2021 (CDC). MMWR Recommendations and Reports, 70(4), 1–187.
- Demant i in. (2025); Gonzalez-Recio i in. (2025); Robinson i in. (2025); Tyler i in. (2025); Zucker i in. (2022); Sewell i in. (2019); Hung i in. (2023); Choi i in. (2023); Thain i in. (2024); Tatarsky (2007) – za: Brodzikowska i Jezierski (bibliografia dostępna w redakcji SIU).
- NIZP PZH-PIB. Choroby zakaźne i zatrucia w Polsce, roczniki 2014–2024 (kiła A51–A53, kiła wrodzona A50, rzeżączka A54). PZH
- Niedźwiedzka-Stadnik, M., Nowakowska-Radziwonka, E. (2025). Zakażenia HIV i zachorowania na AIDS w Polsce w 2024 roku. NIZP PZH-PIB (oraz informacje roczne 2014–2023). PZH
- EMIS-2024 (2025). 1. raport społeczności: kluczowe wnioski dotyczące zdrowia psychicznego i chemseksu (tłum. Fundacja Edukacji Społecznej). Deutsche Aidshilfe, Uniwersytet w Maastricht, Instytut Roberta Kocha. PDF
- ECDC (2026). Bacterial STIs reach record highs in Europe, as congenital syphilis cases nearly double, komunikat z 21.05.2026 (dane za 2024 r.). ECDC
- Donà, M. G. i in. (2026). From chemsex to a broader drug-use for sex landscape: Comparing two cross-sectional surveys on MSM in Italy. International Journal of STD & AIDS. doi:10.1177/09564624261467991 (tylko abstrakt).
- American Psychological Association (2021). Guidelines for Psychological Practice With Sexual Minority Persons; Nakamura, N. i in. (2022). American Psychologist, 77(8), 953–962. PubMed, APA Monitor
- Boyle, S. C., LaBrie, J. W., Omoto, A. M. (2020). Normative substance use antecedents among sexual minorities: a scoping review. Psychology of Sexual Orientation and Gender Diversity (APA). LMU
- Polskie Towarzystwo Psychologiczne – poparcie stanowiska PTS w sprawie zdrowia osób homoseksualnych (OKO.press); Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa PTP.
Treści edukacyjne; nie zastępują konsultacji ze specjalistą.